ISTANBUL TARİHİ MEZARLIKLARI -15

EYÜP SULTAN CAMİ ve SAHABE MEZARLARI


Eyüp Sultan , Eba Eyyub El Ensari, peygamber efendimizin mihmandarı olan bu büyük sahabe yüzyıllardır İstanbul da kendi adını verdiği semtte medfundur. Eyüp sultan, Osmanlı nın İstanbul u fethinden itibaren dini merkez olmuş, Fatihten sonraki Osmanlı hükümdarları burada kılıç kuşanmış, tüm Osmanlı devlet ricali ve ahali bu semte gömülerek bu büyük zata yakın olarak haşri beklemek istemiştir. Bu yüzden İstanbul un en büyük açık hava mezarlığına dönüşmüş, sayısız türbeler ve hazirelerle bezenmiştir. Her sokakta, her türbe içinde ve her haziresinde, her mezarlığında yüzlerce, binlerce ve on binlerce şahide yer almaktadır. Ciltler dolusu kitaplar yazılan, sayısız sempozyumlara konu olan bu abidevi ilçeyi anlatmak çok zordur bu yüzden Eyüp Sultan ilçesi türbe ve mezarlıklarını üç ayrı yazı halinde yayınlamaya çalışacağız.

Müslümanlar Hz. Ömer devrinden başlayarak İslamiyeti Arabistan yarım adasının dışına taşımayı ve ilay-ı Kelimetullah ı yeryüzünün her tarafına yaymayı amaç edinmişlerdi. Arap orduları Kudüs ve Suriye nin fethinden sonra diğer ülkeleri de fethe başlamışlardı. Hz. peygamberin “ Konstantiniyye yi fetheden kumandan ne güzel kumandan, ordu ne güzel ordudur “ mealindeki hadis-i şerifi Arap komutanlarının ve ordularının da en büyük isteği idi. Eba Eyyub El Ensari Rasûlullah a Medine de mihmandarlık yapmış ve Hz. Peygamberi evinde yedi ay misafir etmiştir. Ebû Eyyub, Bedir, Uhud, Hendek ve diğer bütün gazvelerde Rasûlullah ın yanında İslâm cihat hareketlerine katılmıştır. Rasûlullah ın vefatından sonra da bütün gazâlarda yer almıştır. Hz. Ali nin hilâfeti döneminde onunla birlikte Haricîlere karşı savaşmıştır. Hz. Ali nin Medine deki kaymakamı olan Ebû Eyüp ün Halit ve Muhammed adlı iki oğlu, Umre adında bir kızı vardı. Resulullah (s.a.v.) İstanbul un fethini ashabına anlatıp, “İstanbul elbette fetholunacaktır; onu fetheden kumandan ne güzel kumandan, onu fetheden asker ne güzel askerdir“ diye müjdelemiştir. Hicrî 52. yılda Muaviye oğlu Yezit kumandasındaki Müslümanlar İstanbul u kuşattılar. Muaviye nin halifeliği sırasında, oğlu Yezid tarafından idare edilen ve ileri gelen sahabeler ile birlikte İslam dünyasında sahabe ve Ensar ın en saygı değer kişilerinden olan, Hz. Peygamber in mihmandarı Ebu Eyyub El-Ensari (Hâlid bin Zeyd) nin de katıldığı sefer, İstanbul un muhasarası ile neticelenen ilk islam teşebbüsüdür. (1) Rum ateşi yüzünden başarılı olamayan İslam ordusundan çok sayıda şehit verilmiş ve surların önünde veya yakınlarına gömülmüşlerdir. Bugün başta Hâlid bin Zeyd olmak üzere sahabelerin çoğunun türbeleri ve kabirleri buradadır.

Uzun bir yolculuk yapan Ebû Eyyub yaşının çok ilerlemesinden dolayı İstanbul a yaklaştıkları bir sırada hastalanmış, Yezide, öldüğü takdirde cenazesinin hemen gömülmeyerek ordunun varacağı en ileri noktaya kadar götürülmesini ve o yerde gömülmesini vasiyet etmişti. Burada defnedilen Ebû Eyyub Müslümanların İstanbul da bir sembolüdür. Fatih, 1453 tarihinde büyük ordusuyla İstanbul önüne geldiği zaman bütün bu rivayetleri biliyor, Eba Eyyub un kabrini bulmak istiyordu. Padişah bu isteğini hocası Ak-Şemsettin e iletti ve Şeyh Eba Eyüp ün kabri olduğunu bildirdiği yer bir iki arşın kadar kazılınca bir beyaz mermer çıkacağını anlattı. Orası kazıldı, Ak-Şemsettin in dediği gibi beyaz mermer meydana çıktı, mermerin üzerinde “Haza kabri Halit İbn-i Zeyd '' ibaresi yazılıydı. Kabir bu suretle belli olunca silâhtar, padişahın emriyle kendisi tarafından yerleri değiştirilen çınar dallarının ne yapılacağını Ak-Şemsettin, dalların sonradan dikildiği yerin Eba Eyyup un yıkandığı mevki olduğunu ifade etti ki, şimdi Eyyub türbesinin hacet penceresi karşısında etrafı demir parmaklıkla çevrilmiş olan yer bu mevkidir. Eyüp Sultan ın kabrinin bulunmasından sonra burada şehrin ilk külliyesi oluşturuldu ve Osmanlı Padişahları asırlar boyunca Eyüp Sultan Türbesi nde kılıç kuşanarak Eyüp Sultan a verdikleri önemi göstermişlerdir. Eyüp Sultan türbesi, camii, Eyüp te Mimar Sinan tarafından Osmanlı hanedan mensupları ve devlet adamları için yapılan türbeler, Eyüp tarihi mezarlıkları ve tekkeleri de günümüzde en çok ziyaret edilen dini mekanlardır.


Eyyub Sultan Külliyesi nin ilk yapılaşmasında, kaynakların belirttiği gibi, türbe ve cami olmak üzere medrese, imaret, hamam gibi fonksiyonel yapılar yer almaktaydı. Türbe gene kaynaklardan öğrenildiği gibi, külliyenin varlık sebebi olmuştur. Evliya Çelebi nin belirttiği gibi, “bu cami Fatih Sultan Mehmed Han ın binasıydı ve sevabını Hazret-i Ebû Eyyüb e hediye etmişti.“ (2)
Mimarı hakkında herhangi bir bilgiye sahip olmadığımız türbenin inşası, 1453 yılında, İstanbul un fethinin ilk günlerinde başlamıştı. Daha sonra yapılan inşalarla, türbenin kuzey ve kuzeybatı kısımları hariç diğer tarafları tamamen kapatılmıştır. Ebu Eyyub el-Ensari nin sandukası, türbenin tam ortasındadır. Etrafı gümüş bir şebeke ile çevrilmiştir. Gümüş şebeke ilk olarak, Sultan Ahmet tarafından gümüş tellerle yaptırtılmış ve daha sonra Sultan III. Ahmet in Sadrazamı Nevşehirli Damat İbrahim Paşa tarafından onartılmıştır. Günümüzde görülen barok stilindeki gümüş şebeke ise, Sultan III.Selim tarafından yaptırılmıştır.

ve son olarak 2 yıl önce türbe tekrar büyük bir onarımdan geçmiştir. Eyüp Sultan sahabelerin şehid olduğu ve medfun olduğu yüce bir semttir. İstanbul da yatan sahabelerin toplamı 26 bazı makam kabirlerini de eklediğiniz zaman sayı 29 ulaşmaktadır. Bunlardan Eyüp te yatan sahabelerin sayısı ise 7 dir. İstanbul içi ve civarındaki sahabe mezar ve türbelerinin büyük bir kısmı Sultan II. Mahmud tarafından yaptırılmıştır ve manzum kitabelerinin altında genellikle 1251 (1835-1836) tarihi okunmaktadır. Bunu Sultan II. Mahmud un “Yeniçeriliği kanlı bir şekilde ortadan kaldırması ndan sonra halkın gönlünü kazanmak için, bu türbeleri ihya ettirdiği söylenir. (3) Sahabe türbelerinden iki adedi açık mezardır. 18 adet türbe orijinal mimarisine göre üzeri kapalı türbedir. 11 tanesi, iki mezar dahil, açık türbedir. Kapalı türbelerden yedi tanesinde kalem işi mevcuttur. 13 adet türbede kabir taşı vardır. Bu kabir taşlarının hepsi de sonradan yapılmış olup, orijinal sahabe devrine ait değildir.

Eyüp Sultan semtinde 7 tane sahabe kabri ve türbesi olduğunu söylemiştir. Bunlardan ilki ve en meşhuru mihmandar-ı peygamberi Hâlid bin Zeyd yani bizim deyişimizle Eyüp Sultan hazretleri türbesidir. Osmanlı padişahlarının büyük bir kısmı “ taklîd-i seyf “ denilen kılıç kuşanma merasimlerini burada yapmışlar ve bu büyük zatın manevi huzurunda kılıç kuşanarak resmen padişah olmuşlardır. Eyüp semtindeki ikinci sahabe türbesi Hz. Cabir bin Muhammed el-Ensari Türbesi dir. türbe, Düğmeciler Mahallesi, Düğmeciler Caddesi üzerinde Düğmeci Mescidi avlusunda yer almaktadır. Küfeki taşından bir duvarla sonradan çevrilen açık türbede üç adet mezar bulunmaktadır ve ortadaki mezarın sahabeye ait olduğu rivayet edilmektedir.

Söz konusu mezar Kazasker Mehmed Bakır Efendi tarafından inşa ettirilmiştir. Üçüncü sahabe mezarı Ebu d Derda Hz. aittir. Hz. Ebu d- Derda, sahabeden bir zat olup , türbesi Zal Mahmud Paşa Caddesi üzerinde, Zal
Mahmud Paşa Camii ile Cezeri Kasım Paşa Camii arasında yer alır. Ebu d-Derda nın İstanbul da
Karacahmet Mezarlığı nda bir ikinci makamı daha vardır.

Onarımlarla hayli değişmiş olan yapının üslubunun ampir olduğu anlaşılmaktadır. Türbe kapısının üzerindeki Sultan II. Mahmud tuğrasında Hattat Haşim in kitabesi vardır. Vakanüvis Esad Efendi nin H. 1251 (1835) tarihini veren mermer kitabesi, hattat Yesarizade Mustafa İzzet efendi tarafından talik hat ile yazılmıştır. Türbe içinde iki mezar vardır.

Dördüncü sahabe türbesi Hz. Edhem türbesidir. Fetih ricalinden olan Hz. Edhem in türbesi , Cezeri Kasım Paşa Mahallesi nde, Abdurrahman Şeref Bey Caddesi üzerinde ve Arpacı Hayreddin Mescidi karşısında yer alır.

Türbedeki mevcut üç ahşap sandukadan sağda bulunanı bu zata aittir. Diğer ikisi. Hafız Abdullah Efendi ile Eyüp Camii İmamı Abdurrahman Efendi ye aittir. Beşinci türbemiz Hz. Kab türbesidir. Sahabeden Hz. Ka b a ait dikdörtgen planlı basit açık makam türbesi, Ayvansaray da, sur dibinde Haliç kıyısına yakın Savaklar Caddesi üzerinde yer almaktaydı.

1972-1974 yıllarında çevresindeki bütün yapılar çevre yolu yapımı için istimlak edilmiş ve türbe, çevresindeki yapılanma içindeki konumuyla eski atmosferinden uzak ve yalnız kalmıştır. Kitabesi olmayan türbenin eski resimlerinden, üzerinin aslında ahşap bir çatıyla örtülü olduğu anlaşılmaktadır. Türbelerimizin altıncısı Hz. Amir Türbesidir. Abdülvedud Mahallesi, Eğrikapı Dışarısı Sokağı nda, sur kapısının dışındaki mezarlık içinde yer alan türbe bir açık türbedir. Makam olmayıp bir mezar olması kuvvetle muhtemel olan bu türbenin sahabe mezarı olduğuna ilişkin bir delil yoktur. Yedinci ve son türbemiz ise Hz. Hafir Türbesidir. Eğrikapı Dışarısı Sokağı nda sura bitişik inşa edilen üçgen planlı türbenin bir duvarı sur beden duvarıdır.

Bugün üzeri açık olan türbenin evvelce çatısının olduğu anlaşılmaktadır. Kapısı üzerinde en üstte Haşim Ketebeli Sultan Mahmud-ı Adli (Sultan II. Mahmud) tuğrası ve bunun altında Yesarizade Mustafa İzzet Efendi ye ait talik hatlı 1251 tarihli kitabe vardır. Manzum kitabenin yazarı Sahaflar Şeyhizade Es ad Efendi ye aittir.
(devam edecek )


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1.Dr. Fahrinnüsa Ensari Kara, Sahabe Ensar ve Eyüp te yatan sahabeler, Eyüp Sultan Sempozyumu I-8
Tebliğler
2. Prof.Dr. Gönül Çantay, Eyüp Sultan Külliyesi, Eyüp Sultan Sempozyumu I-8 Tebliğler
3. Dr. Fahrinnüsa Ensari Kara, Sahabe Ensar ve Eyüp te yatan sahabeler, Eyüp Sultan Sempozyumu I-8
Tebliğler




          |                              

Mahmut Ökçesiz
Profesyonel Turist Rehberi
22 Aralık 2017 Cuma
Mesaj Gönder 1721



 Yorumlar

Yusuf YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
SAVAŞIN KISKACINDAKİ SURİYE'DEN 15 BİN TON PAMUK İTHAL ETTİK!

Şebnem Başdere ORMAN
Yazara Mesaj gönderin
TURİZMDE KÜLTÜRLERARASI İLETİŞİM

Hüsnü GÜMÜŞ
Yazara Mesaj gönderin
ÜLKEMDEN YANSIMALAR: DEVLET FOTOĞRAF YARIŞMASI Yorum VAR !

Kemal ŞENDİKİCİ
Yazara Mesaj gönderin
EMNİYET KEMERİNİN FENDİ, ERİK DALINI YENDİ

Dilara Bahtiyar SARI
Yazara Mesaj gönderin
'ANTALYA'NIN SAĞLIK TURİZMİ: POTANSİYELİ, ZORLUKLARI, HEDEFLERİ

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
REHBER İN AŞAĞI..! İŞTE SEKTÖR GERÇEKLERİ...

Asil S. TUNÇER
Yazara Mesaj gönderin
BAKSI MÜZESİ

Uzm.Dr. Sinan İbiş
Yazara Mesaj gönderin
MEDİKAL TURİZMİN KÜRESEL EĞİLİMLERİ

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
KAYIP ŞEHİR PETRA

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti


İslami Oteller
Otel Fiyatları


. . .