ISTANBUL TARİHİ MEZARLIKLARI -16

EYÜP TÜRBELERİ

İstanbul un fethinden beri Müslüman toplumunun en önemli nekropolü olan Eyüp Sultan , tarih boyunca ilgi çeken bir ziyaret yeri kabul edilmiştir. Osmanlı döneminde padişahlar dışında, bütün devlet adamlarının gömülmek istedikleri en makbul yer, yine Eyüp Sultan olmuş, veziriazam, vezir, paşa gibi, bir çok devlet adamı, bestekâr, hattat, şair ve yazar burada gömülmeyi arzu etmişlerdir. Eyüp teki mezar yapılarını üç ana grupta değerlendirmek mümkündür.

Bunlardan ilki üzeri bir kubbeyle örtülü etrafı duvarla kapatılmış standart türbeler, ikincisi baldaken türbeler dediğimiz açık türbeler ve nihayet üçüncü olarak üzeri açık etrafı duvar veya şebekelerle çevrilmiş bir bakıma küçük hazireler. Bu sonuncuları özellikle dikdörtgen planlı ve büyükçe olanları birer aile kabristanı olarak kabul edebiliriz. Bir kısmı ise Kadızadeliler akımının etkileri sonucu, bilhassa açık bırakılmış olabilir. Diğer iki ana grup, geleneksel türbe mimarimize bağlı olarak vücuda getirilmiş eserler sınıfına dahil edilebilir. Ancak bunların çoğu plan şemaları , gövde formları ve süslemeleri ile ilgili çekici denemelerdir. Dışta sekizgen içte on altıgen, dışta ve içte on ikigen, dışta sekizgen içte haç vari, dışta on altıgen içte sekizgen gibi poligonal prizmanın birçok varyasyonlarıyla uygulandığı örneklerin hepsinin Eyüp te mevcut oluşu poligonal gövdeli türbelerin zengin çeşitliliği ile karşılaştırmamıza imkan veriyor. (1)

16. yy ünlü yapı ustası Sinan ı genelde bir İstanbul mimarı olarak kabul etmek yanlış sayılmaz. Sinan ın yaptığı 400 ün üzerindeki eserlerden en büyük payı İstanbul almıştır. 16.yy da en önemli kültür, sanat ve ticaret merkezi hâline gelen İstanbul, Osmanlı-Türk Egemenliğinin, dünya üzerindeki simgesi olmuştu. Bu bakımdan İstanbul, Osmanlı Devleti nin politik, ticarî, kültürel ve sanatsal gücünü sergileyen konumu ile, mimarî açıdan da önemli bir statü kazanmıştır. İstanbul un bir dünya başkenti olarak önem kazanmasında, devletin politik gücüne ve anlayışına göre Sinan ın, mimari çabalarının bu kent üzerine yoğunlaşmasının büyük rolü olduğu unutulmamalıdır. Sinan ın İstanbul daki yapılarından en büyük payı da, Eyüp sultan semti almıştır.

Yapılan tespitlere göre Sinan ın Eyüp e kazandırdığı yapıların sayısı 28 dir. Bu yapılar, türlerine göre şöyle dağılmaktadır: 10 türbe, 8 cami ve mescit, 4 eğitim yapısı, 3 hamam, 2 saray ve 1 tekke dir. (2) Bunlardan en önemlileri olan 10 tanesi alfabetik olarak şöyle sıralanabilir: Ayas Paşa Türbesi, Dukaginzâde Ahmet Paşa Türbesi , Lala Hüseyin Paşa Türbesi, Pertev Paşa Türbesi, Semiz Ali Paşa Türbesi, Semiz Ali Paşa evladı, Siyavuş Paşa Türbesi, Siyavuş Paşa evladı, Sokollu Mehmet Paşa Türbesi ve Zal Mahmut Paşa Türbesi. Eyüp Sultan semtindeki bazı önemli türbeleri anlatmaya başlayalım.

Ayas Paşa Türbesi :
Ayas Paşa, Enderun’da yetişmiş, değerli bir Osmanlı paşasıdır. Gümüşsuyu’nda kendi adıyla anılan Ayaspaşa bölgesinde büyük bir konağı olduğu biliniyor. Kadınlara düşkünlüğüyle meşhur olan paşanın konağında, bir günde 40 ayrı beşik sallandığı da yine bu paşa ile ilgili farklı bir söylemdir. Kanuni Sultan Süleyman devrinde, 1536 yılında sadrazam olmuş, kentte çıkan veba salgınında da ölmüştür. Eyüp Sultan Camisi’nin iç avlusunda, Bostan İskelesi’ne açılan kapının sol tarafındadır. Beybaba Sokağı’nın sağ köşesine düşer. Mimar Sinan ın mimarbaşı olur olmaz inşa ettiği bu türbe baldakendir ve mezar taşında yer alan kitabesine göre 1539 tarihini göstermektedir. Dört taraftan açık olan türbenin üstü, dört mermer sütun tarafından taşınan tek kubbe ile örtülüdür. Kubbe, tromplar üzerinde, sekiz yüzlü bir kasnağa yerleştirilmiştir.

Pertev Paşa Türbesi
Arnavut asıllı Pertev Mehmet Paşa, Enderun’da yetişti. Kapıçıbaşı ve yeniçeri Ağası oldu. 1554’de Nahcivan Seferi’nden sonra Sokullu Mehmed Paşa’nın yerine Rumeli beylerbeyi, 1555’de de dördüncü vezir olmuştur. Daha sonra üçüncü ve ikinci vezirliğe yükseldi. Kıbrıs Seferi sırasında donanma serdarı oldu, Girit’e asker çıkardı, İnebahtı yenilgisinden sonra ikinci vezirlikten azledildi. Beybaba sokağı üzerinde bulunan türbe dikdörtgen plana sahiptir. Taş kemerli kapının üzerinde yer alan kitabeye göre Pertev Mehmet Paşa hayatta iken türbesini yaptırmış, 1572 yılında ölünce buraya gömülmüştür. On bir mezarın bulunduğu türbe, 1942 yılında geçirdiği onarımla bugünkü hâlini almıştır. Türbede Pertev Paşa dan başka, Pertev Paşa nın eşi Futuha Hanım, oğulları Mahmud Efendi, Mustafa Efendi, Mehmed Efendi, Ahmed Efendi, kızları Safiye Hanım ve Hatice Hanım a aittir. Diğer mezarlar paşanın akrabalarına aittir.

Siyavuş Paşa Türbesi
Siyavuş Paşa, Hırvat asıllı olup, II. Selim’in en küçük kızı Fatma Sultan’la evlenmiştir. Enderun da yetişmiş, hazine kethüdası, imrahor, yeniçeri ağası, Rumeli beylerbeyliği, Kubbe veziri ve sadrazam olmuştur. Bu görevinden üç defa azil edilerek uzaklaştırılmış fakat tekrar sadrazam olarak seçilmiştir. 1602 tarihinde ölmüştür. Camii Kebir Caddesi Üzerinde ve Sokollu Mehmed Paşa Türbesi karşısındadır. Sağ tarafında, Mir-i miran Mehmed Paşa Türbesi, aynı avluda ve sol tarafta ise Şeyhülislam Üryani-Zâde Ahmed Esad Efendinin türbesi bulunmaktadır.

Eyüp ün en büyük türbesi olan yapı, tek kubbeli ve on altı yüzlü olarak kesme taştan yapılmıştır. Her cephesinde pencere yoktur. Olanlar ise üst penceredirler. Türbenin sağ tarafında paşanın ruhu için yapılmış aynı tarihli bir çeşme vardır. Türbe avlusuna caddeden açılan bir kapıdan girilmektedir. Kapı üzerinde kitabe yoktur. Kemerli türbe kapısı üzerinde bir ayet-i kerime yazılıdır. Önünde dört sütunlu bir revak vardır. Üzeri kubbelidir. Türbede ikisi ahşap sanduka ve dokuzu mermer lahit olmak üzere on bir kabir vardır. Ahşap Sandukanın biri Siyavuş Paşa’ya aittir. Siyavuş Paşa nı n hayatta iken çocuklarına ve kendisine Sinan a bir türbe yaptırdığı biliniyor. Eyüp te bulunan türbeye Siyavuş Paşa 1602 yılında gömülmüştür.
center>
Sokollu Mehmet Paşa Türbesi
Sokullu Mehmet Paşa, Bayo adında, Bosnalı bir Boşnak’tı yani devşirmeydi. Edirne Sarayı’nda yetişti, İstanbul’a getirtilip hizmet etmesi amacıyla Enderun’a alındı. Çeşitli görevlerden sonra, Barbaros’un ölümü nedeniyle Kaptan’ı Derya, Rumeli Beylerbeyi ve vezirlik yaptı. II. Selim’in şehzadeliği sırasında, kızı Esmihan Sultan’la evlenerek II. Selim’in damadı oldu. II. Selim ve oğlu III. Murat devirlerinde de sadrazamdı. Büyük bir devlet adamıydı ve dirayetli bir sadrazamdı. Siyavuş Paşa Türbesi nin karşısında yer alan türbenin kitabesi, avlu kapısının üzerinde yer almaktadır. Sokollu Mehmet Paşa tarafından genç yaşta ölen çocukları için yaptırıldığı nı dile getiren kitabe, 1568 (H. 976) tarihini taşıyor. Medrese ile planlanmış olan türbe medresenin uzunlama ekseni üzerinde yer almış , dershaneye bir revakla bağlanmıştır. Dıştan sekizgen, içten on altıgen planlı yapı, Siyavuş Paşa Türbesi ile birlikte Eyüp teki türbeler içinde en bakımlı ve ilgi çekmiş olanıdır.

Mimar Sinan ın yaptığı türbelerden başka Osmanlı nın duraklama ve gerileme devirlerinde de çok sayıda türbe yapılmış ve Eyüp Sultan semti her yüzyılda değişik türbelerle zenginleştirilmiştir. Yerimizin darlığından dolayı iki önemli Eyüp türbesi daha yazıp yazıyı tamamlamak zorundayız.

Mihrişah Valide Sultan Türbesi
Mihrişah Sultan Türbesi; İstanbul Eyüp Bostan İskelesi Sokağı nda Mihrişah Valide Sultan ın yaptırdığı külliyenin haziresinde 1796 yılında Mimar Kethüdası Arif Ağa tarafından 1796 yılında inşa edilmiştir. Mihrişah Valide Sultan, Sultan III. Mustafa nın baş kadını olup, Sultan III. Selimin de annesidir. Mihrişah Valide Sultan imaret, sebil, çeşme ve Sıbyan mektebinden ve türbeden oluşan külliyesi içerisinde yer almaktadır.

Mihrişah Sultan, Sultan III. Mustafa nın 1774 yılında ölümü üzerine eski saraya gönderilmiş, ardından oğlu III. Selim in 1789 da padişah olması üzerine yeniden Valide Sultan olarak saraya dönmüştür. Hayırsever ve dindar biri olan valide Sultan Mevlevi Tarikatı na mensuptu. Külliyenin güneybatı ucunda, İkinci avlunun güney cephesinin ortasında yer alan türbe, barok mimarisi üslubunda olup, tümüyle mermerden on ikigen planlı olarak yapılmış üzeri kubbe ile örtülmüştür. On ikigen planlı türbenin köşelerine birer sütun yerleştirilmiştir. Türbenin avlu geçişi ile ana yapıyı birbirine bağlayan barok üslupta, yuvarlak kemerli ve demir şebekeli pencereleri olan avlu duvarı üzerine de talik yazı ile bir kitabe konulmuştur.

Türbe içerisinde beş sanduka bulunmaktadır. Bunlar Mihrişah Valide Sultan, Sultan III. Mustafa nın Adil şah Sultan dan doğan kızı olan ve Hotin Muhafızı Esseyyit Ahmed Paşa nın eşi Hatice Sultan, Sultan III. Mustafa nın Adil şah Sultan dan doğan kızı ve Silahtar Mustafa Paşa nın eşi Beyhan Sultan a, Sultan III. Selim in dördüncü kadını Refet Kadın a ve Sultan Abdülmecid in dördüncü kadını Rahime Sultan a aittir.

Sultan Mehmet Reşat Türbesi
Sultan V.Mehmet Reşat türbesi; İstanbul Eyüp te Boyacı Sokağı ile Haliç sahil yolu arasında bir bahçede 1914 yılında Mimar Kemalettin tarafından Neo-Klasik üslupla inşa edilmiştir. Sultan V. Mehmet Reşat (1909–1918) 35.Osmanlı padişahı olup Sultan Abdülmecit in oğlu, Sultan II. Abdülhamit in kardeşidir. Osmanli sultanlarından sadece biri Eyüp te medfundur. Sultan Reşad, “ebedi uykumu su ve çocuk sesleri arasında uyumak isterim '' demişti. Bunun üzerine türbesi kendisi hayatta iken Halicin kıyısında inşa edildi ve türbesinin yanına bir ilk okul yaptırıldı. Eser, eni bir sanat anlayışının mezar mimarimizdeki en güzel örneklerindendir. Sadece Eyüp tekilerle değil klasik dönemin önde gelen mezar abideleri ile yarışacak k bir ihtişamda ve zenginliktedir. (3) Duvarları tamamen çinilerle kaplı yapının içteki zenginliği, köşe sütunceleri, mukarnas ve palmet sıralarından oluşan saçağı ve taç kapısıyla dışarıda yansır.


Bu türbe Neo-Klasik üslupta, İstanbul surları dışında yapılmış olan ve aynı zamanda da en son Osmanlı padişah türbesidir. Türbe, sekizgen planlı olup, kesme küfeki taşından ve mermerden yapılmış üzeri tek kubbe ile örtülmüştür. Sultan Mehmed Reşat ın sandukasının etrafı pirinç bir şebeke ile çevrilmiştir. Buraya pirinç üzerine Esma-ül Hüsna yazılıdır. Türbe içerisinde Sultan Mehmet Reşat ın ahşap sandukasının yanı sıra baş kadını Kâmres Kadın Sultan ile Sultan Mehmet Reşat’ın Dürriaden Kadın dan doğan oğlu Necmeddin Efendi gömülüdür. (devam edecek )

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
KAYNAKÇA:
1.Prof. Dr. Hakkı Önkal, Eyüp Türbeleri, Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğler 1-8
2. Doç.Dr. Suphi Saatçi, Sinan ın Eyüp teki Cami ve mescitleri üzerine gözlemler, Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğler 1-8
3. Prof. Dr. Hakkı Önkal, Eyüp Türbeleri, Eyüp Sultan Sempozyumu Tebliğler 1-8
          |                              

Mahmut Ökçesiz
Profesyonel Turist Rehberi
29 Aralık 2017 Cuma
Mesaj Gönder 1145



 Yorumlar

Hüsnü GÜMÜŞ
Yazara Mesaj gönderin
BİN PINARLI İDA KAZDAĞLARI

Cem POLATOĞLU
Yazara Mesaj gönderin
TATİL KÖYLERİMİZİN ANATOMİSİ

Uzm.Dr. Sinan İbiş
Yazara Mesaj gönderin
TURİZM GEZGİNLERİNİN TERCİHİ KÖYLERDEKİ EŞSİZ DENEYİMLER

Yusuf YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
BAZEN TEK BİR YAPRAK YETER…

Serdar Taştanoğlu
Yazara Mesaj gönderin
HOŞGELDİN BABACIĞIM II Yorum VAR !

Asil S. TUNÇER
Yazara Mesaj gönderin
SELANİK TÜRKLERİNDİ –II-

Şebnem Başdere ORMAN
Yazara Mesaj gönderin
ALMAN TURİZMİNDE DİJİTALLEŞME

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
YOZGAT'TA BİR HAFTA SONU Yorum VAR !

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
GAP YTK BAŞKANLIĞINA KADIN ADAY OLURSA...

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti


İslami Oteller
Otel Fiyatları


. . .