İSTANBUL TARİHİ MEZARLIKLARI -17

EYÜP SULTAN HAZİRELERİNDEN SEÇMELER

Eyüp Sultan ve türbeleri hakkında yazdığımız üçüncü yazıda ise onlarca türbelerde ve hazirelerde bulunan yüzlerce seçilmiş mezar taşlarından sadece sekiz-on kadar şahideyi anlatmadan önce Eyüp mezarlıkları ve hazirelerinden kısaca bahsetmek istiyoruz. Eyüp Sultan ın manevi ehemmiyetinin ve onun yanında gömülü olmanın kabir azabından kurtarıp, peygamber şefaatine ulaştıracağına olan inancın, ona yakın olma isteğini pekiştirmesi ile hemen her dönemde tercih edilen hazireler ve mezarlıkların en önemlisi elbette Eyüp Sultan türbesi ve civarıdır. Bu nedenle türbenin inşa edildiği dönemden 1930 lara değin gömü yapılmış ve bu nedenle son derece büyük bir yoğunluğa ulaşmıştır. Burasının önemi nedeniyle, gömülenlerin de Osmanlı tarihinin önemli isimlerini teşkil etmesi olağan bir durumdur. Nitekim, sadrazam, vezir, paşa rütbelerine haiz bir çok önemli devlet adamı, askerler, şeyhülislam ve kazasker gibi din bilginleri ile cami ve türbede görev yapan insanlar ve ayrıca bunların akrabaları da buraya gömüldüğü gibi Ali Kuşçu gibi bir bilim adamı da burada medfundur. Eyüp Sultan a verilen büyük değerden ötürü, bir çok kimse mezarının burada olmasını istemiş, bunun neticesinde de külliyenin etrafı yüzlerce yıl boyunca türbe ve mezarlarla kaplanmıştır. Eyüp Sultan cami duvarının Piyer Loti tepesine bakan arka duvarının hemen önünde “ Ebedi Eyüp Sultanlılar “ adı verilen çeşme kitabesinin etrafı bu semtte gömülü olan meşhur zatların isimleri yazılıdır.

Eyüp hazirelerinden ve mezarlıklarından ilki Saçlı Abdulkadir Türbesi haziresidir. Bu hazireden seçtiğimiz mezar taşı ise meşhur alim Hoca Sadeddin Efendi nin üstüvani formda, 1008/1599 tarihli ve Arapça kitabeli şahidesidir.

Osmanlı tarihçisi ve şeyhülislamı olan Sadeddin Efendi nin babası Yavuz Sultan Selim in çok sevdiği nedimi Hasan Can Çelebidir bu yüzden babasının saray çevresindeki etkisi sebebiyle daha küçük yaşta iken iyi bir tahsil gördü; müderrislik , şehzade eğitmenliği ve şeyhülislam olarak çeyrek yüzyıla yakın devlete hizmet etti. Hoca Sadeddin Efendi, III. Mehmed in cihat için bizzat Avusturya seferine çıkmasını sağlamış ve birlikte giderek zayıf iradeli padişahı yönlendirmede çok olumlu hizmet görmüş, Haçova zaferinin kazanılmasında etkin rol oynamıştır (1) Bu hazirenin karşısında ise Kanuni Sultan Süleyman ve Sultan İkinci Selim zamanlarında 27 yıl kadar Şeyhülislamlıkta bulunmuş, devrin en büyük alimlerinden biri olan Ebusuud Efendi haziresi vardır. Ebusuud haziresinden seçtiğimiz mezar taşı ise abidevi bir görünümü olan bir denizci mezar taşıdır. 1315/11898 tarihli, üzerinde kırık yelken direği, çapa, gemi zincirleri ve halatlar hakk edilmiş bu şahide Giritli miralay ( albay ) Hasan Bey e aittir.

Yine bu hazireden seçtiğimiz bir başka mezar taşı ise Azizi fesli, 1271/1855 tarihli kadın şahidesi olacak kadar zengin süslemeleri( 4 nolu resim ) bulunan ancak topçu Mirliva (tuğ general ) İsmail Paşa nın şahidesidir.

Eyüp Sultan semtinin önemli hazirelerinden biri de Mihrişah Valide Sultan külliyesinde bulunan türbe haziresi ve sıbyan mektebidir. Mihrişah Valide sultan haziresinden seçtiğimiz mezar taşı Kaptan-ı Derya Küçük Hüseyin Paşa ya ait olan 1218/1803 tarihli, 12 satırlık ve kallavi serpuşlu şahidesidir.

Gazi ve küçük lakapları ile tanınan Hüseyin Paşa nın Gürcü veya Çerkes olduğu tahmin edilmektedir. Küçük yaşta silahtar İbrahim ağa tarafından saraya takdim edilmiş, III. Selim in kardeşi şehzade Mehmet in hizmetinde bulunmuş, Enderun da iyi bir eğitim alan Hüseyin paşa, III. Selim padişah olunca önce baş çuhadar olmuş ve 12 yıl kaptan-ı derya olarak hizmet etmiştir. (2) Padişahın ıslahat hareketlerine katılmış ve donamayı modern gemi ve silahlarla teçhiz etmiş ve bu yüzden modern Osmanlı donanmasının kurucusu kabul edilmiştir. Mihrişah sultan haziresinden seçtiğimiz ikinci şahide ise 1222 /1807 tarihli Halil Paşalı Darüssade ağası Bilal Ağanın 7 satırlık mermer şahidesidir.

Kızlar ağası ya da Darüssade ağası Osmanlı Devletinde haremden sorumlu olan yüksek düzeydeki görevliye verilen isimdi. Kızlar ağası padişah ve sadrazamdan sonra Osmanlı Devletinin 3. en yüksek görevlisiydi. Sarayın, hadım edilmiş siyah ırktan olan erkek köleleri arasından seçilirlerdi.

Mihrişah Valide Sultan Türbesinin karşında bulunan Sıbyan mektebi 1795 tarihinde inşa edilmiş olup önündeki mezarlık, mektep yapıldıktan yaklaşık 30 yıl sonra oluşmaya başlamıştır. Mektebin bahçesine Ferhat Paşa türbesi haziresinin arkasından, Bostan İskelesi sokağı üzerindeki kapıdan girilmektedir. Mermer söveli ve yuvarlak kemerli kapı üzerinde mermer kabartma olarak celi sülüs hatla Rahman suresinin ilk üç ayeti yazılıdır. Mektep 1970 yılında içinde yaşayan ailenin dikkatsizliği nedeniyle yanmış ve harap haline gelmiştir. Yakın zamanlarda yeniden restore edilmiş ancak restorasyonda tarihi ayrıntılara pek dikkat edilmemiştir. Bu hazireden seçtiğimiz ilk mezar taşı Ali Rıza Paşa ya aittir.

Duvar dibinde bulunan, 1252/1837 tarihli ve Mahmudi püsküllü fesi ile hemen dikkati çeker. Küttabtan Seyyid Ali Rıza paşa darphane başkatibi olup, mesleğinde yükselerek darphane nazırı olmuştur. 1252 ramazanı kadir gecesinde (4 Ocak 1837) Musa namımda biri tarafından Ayasofya Camii nde minber dibinde bıçakla şehit edilmiştir. (3)

Eyüp Sultan semtindeki yolculuğumuza devam edip ve Zal Mahmut Paşa cami yönünde yürüyüp yolun karşısına geldiğinizde sizi küçük bir hazire karşılar. Oldukça bakımsız ve mezar taşları bakımsız bir halde bırakılan bu küçük hazirede hazine değerinde ve müzede muhafaza edilmesi gerekli çok güzel şahideler vardır. Bunlardan birisi ise gerçekten korunmaya değer olan dardağan serpuşlu, 1218/ 1803 tarihli yeniçeri tatar Bekir beşe nin enfes şahidesidir.

Taşın etek tabir edilen alt kısmında kef harfi , 59 rakamı ve flandra adı verilen yelkenli bayrağa benzeyen remzi hakk edilmiştir. Kitabede ismi bulunan yeniçeri tatar Bekir beşe ‘nin ocağın 59 ortasına kayıtlı olduğu belirtilmektedir. Ayni hazireden seçtiğimiz ikinci şahide ise bir esnafa aittir. Dolama destarlı, 1257/1841 tarihli ,
debbağ (derici ) Halil İbrahim Ağa nın mezar taşı ise 9 satırlık kitabeye sahiptir.

Yolumuza devam ediyoruz ve bu sefer önemli türbelerden birinin önüne geldik. Şah Sultan türbesi ve haziresi Silahtar Ağa Caddesi üzerinde ve Şah Sultan Cami önündedir. Şah Sultan , Yavuz Sultan Selim’in kızı ve Kanuni nin kız kardeşidir. Şah Sultan Vezir-i azam Lütfi Paşa ile sancakbeyi iken evlendirdiğini kocasının sadrazamlığa yükseldiğini, bu evlilikten bir kızı olduğu ve katı yürekli bir adam olan Lütfü paşadan daha sonra boşandığı bilinmektedir. Bir daha evlenmeyen Şah sultan, Merkez Efendiden izin alarak onun dervişleri arasına karışmış ve Mevlevihane Kapısı dışındaki Merkez efendi tekkesini yaptırmıştır. Bu hazireden seçtiğimiz mezar taşı küçük boyutlu olmasına ve 4 satırlık kitabesine karşın zarif bir Nezkep başlıklı şahidedir.

1190 /1774 tarihli bu zarif mezar taşı ayni zamanda debbağ (derici ) olan Derviş Mustafa ya aittir. Hazireden seçtiğimiz son taşımız ise 1275/1859 tarihli , dal sikkeli ve 7 satırlık kitabesi olan Mevlevi seyyid İsmail efendiye aittir.

Yazımızın başında belirttiğimiz gibi onlarca hazire ve binlerce mezar taşları arasından yer darlığı ve şahidelerin çoğunluğu yüzünden ancak 11 tane şahideye yer verebildik. Eyüp Sultan semtinin her tarafı türbeler, mezarlıklar ve hazirelerle doludur. Piyer Loti tepesine çıkan yolun her iki tarafı binlerce kabir ve mezar taşı ile kaplıdır. İnşallah daha sonraki yazılarımızda yer ve zaman darlığından anlatamadığımız hazirelere ve şahideler yer vermek nasip olur.
(devam edecek )


---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Hoca Sadeddin Efendi, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, cilt 18, sayfa-197-198
2. Nejat Göyünç, Kaptan-ı derya Küçük Hüseyin Paşa, Tarih Dergisi, Cilt 2 sayı 3-4, 2003
3. Ali Rıza Özcan, İstanbul un 100 mezar taşı, İBB Kültür AŞ, sayfa 77, 2012 İstanbul
          |                              

Mahmut Ökçesiz
Profesyonel Turist Rehberi
08 Ocak 2018 Pazartesi
Mesaj Gönder 1468



 Yorumlar

Yusuf YAVUZ
Yazara Mesaj gönderin
16 YILDA 575 MİLYARLIK GIDA İTHALATI!

Hikmet TOSUN
Yazara Mesaj gönderin
NEHRİN PİRİ:KOYUN BABA SEMPOZYUMU

Hüsnü GÜMÜŞ
Yazara Mesaj gönderin
YEŞİL MÜREKKEP Yorum VAR !

Kemal ŞENDİKİCİ
Yazara Mesaj gönderin
GAP'I GAPTIRMAMAK ADINA KORSAN REHBERLİĞE HAYIR

Nilgün ATAR
Yazara Mesaj gönderin
DİYARBAKIR'IN TURİZM MANİFESTOSUNU YARATMAK…

Uzm.Dr. Sinan İbiş
Yazara Mesaj gönderin
MUTLU OL - ZİNDE YAŞA

Dilara Bahtiyar SARI
Yazara Mesaj gönderin
ÇİN PAZARINDA KIRMIZI TURİZM

Merve Baş BULUT
Yazara Mesaj gönderin
TURİZMDE TAM ERİŞİLEBİLİRLİK

Olay SALCAN
Yazara Mesaj gönderin
KİBYRA ANTİK KENTİ

Tüm Yazarlarımız
Koşe Yazıları RSS hizmeti


İslami Oteller
Otel Fiyatları


. . .